Polish Cheat Sheet

Spółgłoski

Spółgłoski miękkie

ś, ć, ź, ń, dź, l, j

Spółgłoski stwardniałe

Brzmią twardo, ale gramatycznie zachowują się jak miękkie

c, cz, ż, dż, dz, rz, sz

Spółgłoski twarde

k, g, r, ch, b, d, f, h, ł, m, n, p, s, t, w, z

Rodzaj

Liczba pojedyncza

Rodzaj męski

Elementy świata płci męskiej. Ludzi: policjant, aktor, zwierzęta: pies, wróbel i rzeczy: wazon, stół.

Rodzaj żeński

Typowo przydzielany istotom płci żeńskiej: nauczycielka, lwica, mama. Ale również rzeczom oraz pojęciom abstrakcyjnym: klawiatura, łódź, nauka.

Rodzaj nijaki

Przydzielany głównie młodym istotom: niemowlę, szczenię, kurczę. Obejmuje również obiekty bez określonej płci (okno, pole, muzeum) i czynności/procesy (granie, wysłuchanie, myślenie).

Liczba mnoga

Rodzaj męskoosobowy

Gdy w grupie znajduje się mężczyzna: studenci, policjanci, nauczyciele.

Rodzaj niemęskoosobowy

Wszystkie inne przypadki: kobiety studentki, nauczycielki. Zwierzęta koty, psy. Przedmioty telefony, mapy.

Przypadki

Przypadek	Pytania główne	Pytania dodatkowe	Przykład
Mianownik	kto? co?		nauczyciel
Dopełniacz	kogo? czego?	skąd?	nauczyciela
Celownik	komu? czemu?		nauczycielowi
Biernik	kogo? co?		nauczyciela
Narzędnik	z kim? z czym?		nauczycieliem
Miejscownik	o kim? o czym?		nauczycielu
Wołacz	o!		nauczycielu!

Mianownik

Rzeczownik liczba mnoga rodzaj męskoosobowy

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-y	Rzeczowniki: - zakończone na -k, -g, -r - zakończone na -ka, -ga - zakończone na -ec, -ca	Polak - Polacy (k : c), aktor - atorzy (r: rz), chirurg - chirurdzy (g: dz), Ukrainiec - Ukraińcy, chłopiec - chłopcy, kierowca - kierowcy
-i	Rzeczowniki: - zakończone na spółgłoskę twardą oprócz: -k, -g, -r. Tu zawsze występuje alternacja. - zakończone na -a	student - studentci (t : ci), sąsiad - sąsiedzi (d: dzi), Francuz - Francuzi (z: zi), Włoch - Włosi (ch: si), poeta - poeci (t: ci), turysta - turystci (st: ści)
-e	Rzeczowniki: - zakończone na spółgłoskę miękką lub stwardniałą - zakończone na -anin	gość - goście, przyjaciel - przyjaciele, kibic - kibice, Amerykanin - Amerykanie
-owie	Rzeczowniki, które są nazwami stopni pokrewieństwa, tytułów i godności oraz niektórych narodowości	syn - synowie, poseł - posłowie, pan - panowie, Fin - Finowie
	Wyjątki!	brat - brracia (nie braci), ksiądz - księża (nie ksiądze), Hiszpan - Hiszpanie (nie Hiszpani)

Rzeczownik liczba mnoga rodzaj niemęskoosobowy

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-y	Większość rzeczowników rodzaju męskiego i żeńskiego	dom - domy, szkoła - szkoły, aparat - aparaty
-i	Rzeczowniki: - zakończone na -k, -g - zakończone na -ś, -ć	płatek - płatki, droga - drogi, gęś - gęśi, postać - postaci
-e	Rzeczowniki zakończone na spółgłoskę stwardniałą lub miękką	grusza - grusze, twierdza - twierdze, lekcja - lekcje, noć - noce, kolacja - kolacje
-a	Rzeczowniki rodzaju nijakiego	jabłko - jabłka, śniadanie - śniadania, jajko - jajka
	Wyjątki!	dziecko - dzieci, oko - oczy, ucho - uszy

Przymiotnik liczba mnoga rodzaj męskoosobowy

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-y	Po -k, -g, -r, -c	dobry - dobrzy (ry: rzy), wysoki - wysocy (ki: cy), długi - dłudzy (gi: dzy)
	Koncówki -cy, -czy, -dzy zostają	obcy człowiek - obcy ludzie, uroczy chłopiec - uroczcy chłopcy, cudzy kolega - cudzy koledzy
-i	Końcówka -i zostaje	ostatni biegacz - ostatni biegacze
	Przymiotniki zakończone na -ony	zadowoleny - zadowoleni, zmęczony - zmęczeni
	W innych przypadkach zawsze alternacja	bogaty - bogaci (ty: ci), młody - młodzi (dy: dzi), miły - mili (ły: li)

Przymiotnik liczba mnoga rodzaj niemęskoosobowy

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-e	Zawsze dla wszystkich przymiotników niemęskoosobowych	wysoki - wysokie, miły - miłe, bogaty - bogate, ostatni - ostatnie, zadowoleny - zadowolene

Dopełniacz

Rzeczownik męski liczba pojedyncza

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-a	Wszystkie żywotne	pana, dziadka, kota, słonia
	Nazwy miast, narzędzi, naczyń, miar i wag, liczb, miesięcy, części ciała, tańców i gier, owoców i grzybów, marek fabrycznych	Berlina, młota, telewizora, słoika, kilograma, tysiąca, marca, nosa, tenisa, banana, fiata
-u	Nieżywotne pochodzenia obcego	teatru, komiksu, weekendu
	Dni tygodnia	poniedziałku, piątku
	Środki transportu	samochodu, roweru
	Abstrakcyjne	bólu, śmiechu, gniewu
	Zbiorowe i materialne	rządu, lasu, cukru
	Skrótowce	LOT-u, PAN-u
-i	Rzeczowniki na -a w mianowniku	kolegi, stażysty, poety
-y		stażysty, poety
	Wyjątki	wołu, bawołu (rzeczowniki żywotne)

Celownik

Rzeczownik liczba pojedyncza

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-owi	Rzeczowniki męskie zakończone na spółgłoskę (prawie zawsze)	robotnikowi, prokuratorowi
-u	Rzeczowniki męskie (nieliczne), nijakie, niektóre żeńskie	Bogu, bratu, chłopcu, diabłu, kotu, lwu, panu, psu; dążeniu, dziecku, jagniątku, Kongu, lassu, łączu; babci, ciocie, mamie, tacie
-e	Rzeczowniki żeńskie oraz męskie zakończone na -a	ciocie, artyście
-i	Zakończone na spółgłoskę miękką oraz l	myśli, radości, sieni, topieli
-y	Zakończone na spółgłoskę stwardniałą	burzy, grabieży, plaży

Rzeczownik liczba mnoga

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-om	Wszystkie rodzaje	braciom, jezuitom, więźniom

Przymiotnik liczba pojedyncza

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-ej	Rodzaj żeński	dobrej, miłej, rozrzutnej
-emu	Rodzaj męski i nijaki	przewrotnemu, sympatycznemu, drugiemu, temu, mojemu, potrójnemu, czworakiemu

Przymiotnik liczba mnoga

Końcówka	Występowanie	Przykłady
-im	Wszystkie rodzaje	tanim książkom, miękkim piórom, odpornym przedszkolakom
-ym

Liczebniki zbiorowe

Przykłady

Liczba	Liczebnik zbiorowy
2	dwoje (oboje)
3	troje
4	czworo
5	pięcioro
6	szescioro
7	siedmioro
8	ośmioro
9	dziewięcioro
10	dziesięcioro
11	jedenaścioro
12	dwanaścioro
13	trzynaścioro
14	czternaścioro
15	piętnaścioro
16	szesnaścioro
17	siedemnaścioro
18	osiemnaścioro
19	dziewiętnaścioro
20	dwadzieścioro
21	dwadzieścioro jeden
30	trzydzieścioro
40	czterdzieścioro
50	pięćdzieścioro
60	sześćdzieścioro
70	siedemdzieścioro
80	osiemdzieścioro
90	dziewięćdzieścioro

Liczebniki zbiorowe łączą się z

Reguła	Przykłady	Wyjątki
Niedorosłe osoby lub małe zwierzęta kończące się na -ę	niemowlę - troje niemowląt, źrebię - czworo źrebiąt, kurczę - dziesięcioro kurcząt
dziecko	dwoje dzieci, sześcioro dzieci, piętnaścioro dzieci
Rzeczowniki w liczbie mnogiej tylko	troje drzwi, ośmioro skrzypiec	dwie pary spodni, majtek
Rzeczownikami oznaczającymi osoby obu płci	czworo ludzi, siedmioro studentów
oczy, uszy, ręce	dwoje oczu, dwoje uszu, dwoje rąk	dwie ręce

Odmiana liczebników zbiorowych

Przypadek	Przykład 1	Przykład 2
mianownik (kto? co?)	dwoje dzieci	pięcioro szczeniąt
dopełniacz (kogo? czego?)	dwojga dzieci	pięciorga szczeniąt
celownik (komu? czemu?)	dwojgu dzieciom	pięciorgu szczeniętom
biernik (kogo? co?)	dwojgu dzieci	pięcioro szczeniąt
narzędnik (z kim? z czym?)	dwojgiem dzieci	pięciorgiem szczeniąt
miejscownik (o kim? o czym?)	dwojgiem dzieciach	pięciorgu szczeniętach
wołacz (o!)	dwoje dzieci!	pięcioro szczeniąt!

Zaimki

Zaimki rzeczowne

Przypadek	ja	ty	ona	on	ono	my	wy	oni/one
Mianownik	ja	ty	ona	on	ono	my	wy	oni/one
Dopełniacz	mnie	ciebie/cię	jej/niej	jego/go/niego		nas	was	ich/nich
Celownik	mnie/mi	tobie/ci	jej/niej	jemu/mu/niemu		nam	wam	im/nim
Biernik	mnie	ciebie/cię	ją/nią	jego/go/niego	je/nie	nas	was	ich/nie
Narzędnik	mną	tobą	nią	nim		nami	wami	nimi
Miejscownik	mnie	tobie	niej	nim		nas	was	nich

Stopniowanie

Stopniowanie przysłówka

	Stopień równy	Stopień wyźszy	Stopień najwyźszy
Stopniowanie proste	daleko	dalej	najdalej
Stopniowanie opisowe	interesująco	bardziej/mniej interesująco	najbardziej/najmniej interesująco
Stopniowanie nieregularne	dobrze źle mało dużo	lepiej gorźej mniej więcej	najlepiej najgorzej najmniej najwięcej

Przyimki (i nie tylko) + przypadki

mianownik

tojakjakonibyspozawedługzamiast

dopełniacz

z(e)bezdladood

celownik

naprzeciw(ko)dziękiprzeciw

biernik

ow(e)ponapo/międzypodnadprzed(e)

narzędnik

z(e)po/międzypodnadprzed(e)

miejscownik

ow(e)pona

Przecinki

Stawiamy przecinki

Sytuacja	Opis	Przykłady
Zdania podrzędne	Przed spójnikami: że, ponieważ, bo, aby, choć, jeżeli, jeśli, gdy, kiedy Przed zaimkami: który, co, kto, gdzie, jak	Powiedziałam im, że nie mogę iść. Wrócił, ponieważ zapomniał teczki. Pójdę do nich, choć nie mam ochoty. Podoba mi się film, który dzisiaj obejrzeliśmy.
Zdania współrzędne	Przed spójnikami przeciwstawnymi: ale, lecz, jednak, zaś, natomiast Przed spójnikami wynikowymi: więc, zatem, toteż, dlatego	Uwielbiam koty, ale jestem na nie uczulona. Jestem zmęczony, lecz nie umiem zasnąć. Dużo ćwiczę, dlatego jestem wytrenowana.
Powtórzone spójniki	Gdy spójniki i, ani, albo się powtarzają w zdaniu	I było pysznie, i smacznie, i niedrogo. Ani nie jadłam, ani nie piłam. Albo zjem, albo poczekam na rodziców, albo pójdę na spacer.
Wyliczenia	Między wymienionym elementami tego samego typu	Olek zrobił zadanie, posprzątał pokój, pobawił się z psem. Sukienka była lekka, zwiewna, delikatna. Zauważyłam Maćka, Wiolę, Irka i Zenka.
Wtrącenia	Wyrażenia wtrącone i zwroty do kogoś. Jeśli w środku zdania – z obu stron	Zrób mi, mamo, kawę? Proszę pani, upuściła pani szal. Zupa, moim zdaniem, była smaczna. Barszcz, mam nadzieję, wyjdzie idealny.
Imiesłowy	W konstrukcjach z imiesłowami (gerundium)	Idąc, gwizdał wesoło. Wszedłszy do pokoju, westchnął.

Nie stawiamy przecinków

Sytuacja	Opis	Przykłady
Spójniki łączące	Przed spójnikami: i, oraz, zarazem, też, także, ani, albo, lub, czy, bądź Wyłączenie: stawiamy, gdy się powtarzają	Kocham podróże i często wyjeżdżam. Zrobię zupę lub przygotuję deser. Poczytam albo pobiegam.

Bezosobowe formy

Tworzenie bezosobowych form:

1. Z użyciem zaimka się i trzeciej osoby liczby mnogiej czasownika (on/ona/ono)

`Robisz` dobre wrażenie → `Robi się` dobre wrażenie

2. Z użyciem czasowników niefleksyjnych, czyli takich, które nie odmieniają się w żaden sposób

`Musisz` to zrobić → `Trzeba` to zrobić

Czasowniki niefleksyjne

Czasowniki niefleksyjne nie zmieniają swojej formy. Pozwalają na tworzenie komunikatów neutralnych i bezosobowych.

W trybie przypuszczającym używamy ich stawiając cząstkę by osobno: trzeba by / można by .

Bezokolicznik	Forma osobowa	Forma bezosobowa (niefleksyjna)
musieć	musisz	trzeba
móc	możesz	można / wolno
-	powinieneś	należy / powinno się
-	-	warto
wiedzieć	wiesz	wiadomo

Tylko vs Dopiero

Słowo	Użycie	Przykłady
tylko	Ilość – coś się nie zmieni lub nie da się zmienić. Termin składania podań już upłynął, a dostaliśmy tylko trzy zgłoszenia. → Bez zmian (koniec)	Do szkoły przyszła tylko połowa uczniów. Coś takiego mogło się wydarzyć tylko w Anglii. W sali mogą się znajdować tylko uczniowie i nauczyciel.
dopiero	Kontekst czasowy – coś się zmieni lub będzie więcej. Do końca terminu został tydzień, a dopiero trzech studentów przyniosło podania. → Będzie więcej	Jest dopiero ósma rano, a już są trzy osoby w kolejce. Mam gotową dopiero połowę projektu. Dopiero co wróciłam z urlopu.

Być vs Zostać

Słowo	Użycie	Przykłady
być	Stan, właściwość, jakość – opisanie czegoś takiego jakie jest. Chcę być lekarzem. → Mam już zawód lub mówię o sobie jako o lekarzu.	Chciałbym być stolarzem. Ja jestem bardzo ambitny. Byłem wczoraj w klubie.
zostać	Zmiana stanu (stać się) lub pozostanie w miejscu/stanie. Chcę zostać lekarzem. → Dopiero się staje lub planuje się stać.	Chciałbym zostać stolarzem. Muszę tu zostać, ponieważ czekam na siostrę.

Trudne słowa

Mianownik	Dopełniacz	Celownik	Biernik	Narzędnik	Miejscownik	Wołacz
miasto miasta	miasta miast	miastu miastom	miasto miasta	miastem miastami	mieście miastach	miasto miasta
miejsce miejsca	miejsca miejsc	miejscu miejscom	miejsce miejsca	miejscem miejscami	miejscu miejscach	miejsce miejsca
pieniądz pieniądze	pieniądza pieniędzy	pieniądzowi pieniądzom	pieniądz pieniądze	pieniądzem pieniędzmi	pieniądzu pieniądzach	pieniądzu pieniądze
tysiąc tysiące	tysiąca tysięcy	tysiącowi tysiącom	tysiąc tysiące	tysiącem tysiącami	tysiącu tysiącach	tysiąc tysiące
pani panie	pani pań	pani paniom	panią panie	panią paniami	pani paniach	pani panie

Przymiotniki (-e) vs Przysłówki (-ie)

Kategoria	Reguła i przykłady
Przymiotnik (-e)	Opisuje rzeczownik – odpowiada na pytania jakie? jaka? jakie? To świetne rozwiązanie. (jakie rozwiązanie?) Sytuacja jest trudna. (jaka sytuacja?)
	W zdaniach typu To + przymiotnik użyj -e To niemożliwe. (przymiotnik) To wygodne. (przymiotnik) To interesujące. (przymiotnik)
Przysłówek (-ie)	Opisuje czasownik, przymiotnik lub inny przysłówek – odpowiada na pytania jak? w jaki sposób? To świetnie działa. (jak działa?)